De drie dorpen
Tussen het Tjeukemeer en It Nannewiid liggen de drie dorpen: Rohel, Rotsterhaule en Sintjohannesga. Deze dorpen lopen bijna ongemerkt in elkaar over. De ligging van de dorpen maatk het lastig om de geschiedenis van elk dorp afzonderlijk te beschrijven. De ontstaanswijze van deze dorpen is hoe dan ook nauw met elkaar verbonden, ze horen als het ware bijelkaar.
Rohel
Op kaarten uit begin 1600 komt het dorp Rohel voor als Nijegea. Het gebied van het huidige Tjeukemeer bestond voor een groot deel uit bos en het meer zelf was een stuk kleiner en had een andere vorm. Door de westenwind hebben de golven kans gezien om de oevers aan de oostzijde langzaam af te kalven, zodat het dorpje Nijegea uiteindelijk in de golven is verdwenen. Op het Tjeukemeer kan de plaats van het oude kerkhof nog steeds worden gelokaliseerd.
Na 1750 is er steeds meer sprake van Rohel, de naam Nijegea verdween daarmee in het vergeetboek. De reden van deze naamsverandering is onbekend, wel bestaan er diverse legendes (ontstaan in de twaalfde en dertiende eeuw) over de herkomst van de naam Rohel. Het is het oudste dorp van onze dorpengemeenschap.
Rotsterhaule
Tijdens de ontginning en de vervening tussen 1300 en 1750 ontstonden kleine nederzettingen in een moeilijk begaanbaar gebied. De geschiedenis van Rotsterhaule begint omstreeks eind vijftiende eeuw en de naam is afgeleid van de plaatsnaam Rottum. De naam Rotsterhaule is opgebouwd uit Haule (hoogte) in de buurt van Rottum.
Aangezien voor 1500 nauwelijks van bewoning in deze buurt sprake was, vond men het ook niet nodig om hier een kapel of kerk te bouwen. Daardoor is er in schriftelijke bronnen ook vrijwel niets over de nederzettingen te vinden.
Van 1490 tot 1580 heeft er een roomse kapel gestaan aan het begin van Rotsterhaule op de hoek van de Streek en de Lange Dyk tegenover de plaats waar vroeger de Westerse school heeft gestaan.
Inpoldering
De komst van de veenbazen en turfarbeiders zorgden rond 1750 voor een drastische verandering in het landschap rond Rohel, Rotsterhaule en Sintjohannesga. Na het vervenen bleef er één grote waterplas over die niet meer verlandde, maar juist alleen maar groter werd door de afbrokkeling en afslag. De schade die het water aanrichtte was aanzienlijk en stond al dichtbij de huizen.
De Grie en grote delen ten noorden van de Streek waren "vergraven landen". Ook bij Rohel en het Onland was bijna alle veen verdwenen en een groot gedeelte stond onder water.
Pas in 1853 was er sprake van droogmaking van de verveende landerijen in de omgeving van Sintjohannesga. Landeigenaren gingen over tot inpoldering, te beginnen met de Grie (het laagste punt in de polder). De aanleg van een nieuwe polder bestond in eerste instantie uit de aanleg van een ringdijk, de bouw van een sluis te Vierhuis en het maken van een viertal windmolens:
- De Hersteller aan de Hogedijk
- Veldzicht te Vierhuis
- Meerzicht te Rohel
- Gaastzigt te Rotstergaast
Vervolgens werd een begin gemaakt met de droogmaking van het "vergraven land" tussen Streek en Kadijk en werden er nog twee molens voor dit gebied gebouwd: Veenzicht en de Vooruitgang. In 1931 was het met de windbemaling gedaan en waren de vele veenplassen veranderd in landbouwgrond.
Sintjohannesga
Het ontstaan van het dorp Sintjohannesga moeten we zoeken uit eerdere ontginningswerkzaamheden en verveningen van de Monniken van de orde van Sint Johannesga. Daarvoor kwamen de namen St. Jansga en Johanneswald voor en het dorp zou zijn naam te danken hebben aan de Heilige Johannes.
